TIJD! voor het gespecialiseerd onderwijs
Niet ieder kind leert op dezelfde manier. Juist in het gespecialiseerd onderwijs kan kunst een andere ingang geven. Een ingang naar contact, expressie, plezier en ontwikkeling. Maar wat werkt nou echt? Als we dat beter begrijpen, kunnen meer kinderen kansen krijgen door kunst. Dat vraagt om iets wat vaak schaars is in onderwijs: aandacht, goede samenwerking en… tijd.
Van experiment naar impact
Via onze onderzoekslijnen krijgen we inzicht in de impact van cultuureducatie op kinderen en jongeren: wat werkt, waarom het werkt en hoe inzichten breder toepasbaar zijn in het onderwijs. Centraal staat steeds de vraag hoe cultuureducatie betekenisvol bijdraagt aan hun ontwikkeling.
Dit onderzoeken doen we samen met scholen, culturele aanbieders, vakdocenten, onderzoekers en jongeren.
De opgedane kennis delen we actief met het onderwijs en het culturele veld in Overijssel, zodat zij deze direct kunnen toepassen in de praktijk.
Tijd voor TIJD!
Cultuureducatie speelt in het gespecialiseerd onderwijs (GO) een belangrijke rol in de ontwikkeling van leerlingen, vooral op sociaal-emotioneel vlak. Tegelijkertijd worstelen scholen met de vraag: hoe organiseer je dit duurzaam, samenhangend en werkbaar.
Onderzoekslijn TIJD! onderzoekt hoe de samenwerking tussen leerkrachten en kunstvakdocenten in het GO (SO cluster 4 en SBO) bijdraagt aan de ontwikkeling van het artistiek-creatief vermogen van leerlingen, zichtbaar in observeerbaar leerlinggedrag tijdens cultuureducatieve activiteiten.
TIJD! zoomt in. Welke elementen in samenwerken maken nou echt het verschil? Wat gebeurt er echt in de klas? Wat werkt en waarom?
De focus ligt op twee dingen
Wat gebeurt er in die samenwerking tussen leerkracht en kunstvakdocent?
Wat werkt en wat werkt niet? Worden leerlingen actiever, vrijer, zelfstandiger, werken ze meer samen?
Waarom werkt dat?
Welke factoren maken het verschil? TIJD! maakt zichtbaar wat nu vaak onder de oppervlakte blijft.
TIJD! gaat verder
TIJD! bouwt verder op Invent2gether, waar samenwerking tussen leerkracht en kunstvakdocent, tijd en co-creatie centraal stonden. Dat leverde waardevolle inzichten op. Die inzichten zijn mooi, maar nu hebben scholen behoefte aan een concreet plan.
- meer samenhang
- praktische handvatten voor implementatie
TIJD! maakt het verschil
- Van samenwerking naar effect
Niet de samenwerking zelf, maar wat die oplevert voor leerlingen staat centraal. - Inzicht in wat en waarom
Wat gebeurt er in de samenwerking en waarom heeft dat effect? - Direct toepasbaar
De opbrengsten vertalen we naar concrete werkwijzen en concrete tools. - Aansluiting op nieuwe kerndoelen Focus op muziek en beeldende kunst: in lijn met de kerndoelen kunst en cultuur (SLO).
- Breed inzetbaar
Toepasbaar voor alle GO-scholen in Overijssel.
Dit onderzoek gebeurt niet op papier, maar in de praktijk. We werken samen met scholen, leerkrachten, kunstvakdocenten en onderzoekers. We kijken mee in de klas, testen werkwijzen en leren en verbeteren samen. TIJD! ontwikkelt wat werkt en maakt dat overdraagbaar.
TIJD! voor resultaat
TIJD! maakt zichtbaar wat goede samenwerking oplevert en hoe je die kunt organiseren.
Voor scholen en leerkrachten:
- handvatten voor effectieve samenwerking
- manieren om veiligheid en creativiteit te combineren
Voor culturele partners: beter aansluiten bij leerlingen en onderwijspraktijk
Voor ouders: meer zicht op hoe creativiteit bijdraagt aan ontwikkeling
Voor leerlingen:
- meer ruimte om zichzelf te laten zien
- meer vertrouwen en veerkracht
Noodzaak voor verder onderzoek volgens Sarah Mensink
“Vanuit mijn rol als adviseur kunst en cultuur bij De Onderwijsspecialisten zie ik hoe krachtig cultuureducatie kan zijn in het GO. Projecten zoals Invent2gether hebben laten zien dat tijd en aandacht voor samenwerking tussen leerkracht en cultuuraanbieder direct bijdragen aan groei in zelfvertrouwen, communicatie en sociaal-emotionele ontwikkeling bij leerlingen. Toch weten we nog onvoldoende waarom deze manier van samenwerken zo effectief is en welke elementen daarin het verschil maken.
Juist daarom is vervolgonderzoek noodzakelijk. Met beter inzicht in de werkzame factoren kunnen we de samenwerking tussen onderwijs en kunstprofessionals verdiepen en verduurzamen. Het gaat niet om meer activiteiten, maar om de kwaliteit van de ontmoeting. Het gaat over de tijd die we nemen om elkaar te begrijpen, samen te werken en te bouwen aan passend aanbod dat echt aansluit bij de leerling.
Binnen De Onderwijsspecialisten werken we met kunstaanbieders als verrijkers van het onderwijs: zij brengen een andere blik, nieuwe vormen van expressie en mogelijkheden om leerlingen te laten groeien buiten de gebaande paden. Door verder te onderzoeken hoe die samenwerking precies bijdraagt aan sociaal-emotionele ontwikkeling, kunnen we onze werkwijze versterken en beter onderbouwen waarom en hoe kunst in het (gespecialiseerd) onderwijs essentieel is voor de ontwikkeling van elk kind.
Kort gezegd: dit onderzoek helpt ons om met kennis en overtuiging te blijven investeren in kunst en cultuur als verrijking van het onderwijs en daarmee in de persoonlijke groei, het zelfvertrouwen en het toekomstperspectief van onze leerlingen.” – Sarah Mensink, adviseur Kunst & Cultuur, theatermaker, en cultuurcoördinator De Fonkel bij De Onderwijsspecialisten.
Kortgeleden spraken we met filosoof Lianne Tijhaar over deze onderzoekslijn. Naar aanleiding van dit gesprek schreef zij het volgende:
“Leerkrachten uit het speciaal onderwijs geven aan dat er voor hun leerlingen geen passend cultuuraanbod bestaat. En de kinderen in het speciaal onderwijs zijn heel divers. Passend aanbod vraagt om goed kijken naar de leerlingen, afstemmen, experimenteren. Dat kost tijd.
Wat is ‘tijd’? Tijd is luisteren, tijd is interesse, tijd is experimenteren, tijd is aandacht.
Het gaat niet om de klassieke aanpak “u vraagt, wij draaien”, maar om wederkerigheid: de vraag van de één leidt tot een verdiepende vraag van de ander.
Wat betekent dit voor de leerling? Wat doet het met de leerling zelf?
Voor hen is het belangrijk dat ze zich sociaal en persoonlijk ontwikkelen. Bijvoorbeeld weerbaar worden of zich beter leren uiten.
Er is al onderzoek gedaan naar het ontwikkelen van verbeeldend vermogen bij kinderen. Maar nog niet naar de betekenis van verbeelding en kunsteducatie voor hun sociaal-emotionele ontwikkeling. Daar ligt een kans.”
Lianne verwoordt hierboven heel goed wat wij belangrijk vinden in het onderzoek dat we willen gaan doen. Op basis van eerder uitgevoerde onderzoeken willen we nog eens, en wellicht beter, kijken naar welke bijdrage kunst- en cultuureducatie levert aan de ontwikkeling van de leerling.
Rapport in een la?
TIJD! maakt de stap van inzicht naar toepassing. Het wordt juist geen rapport dat in een la verdwijnt, maar iets waar scholen direct mee kunnen werken.
De richtlijnen, werkwijzen en tools worden meteen getest in de praktijk, zodat ze stap voor stap worden verfijnd. Zo maken we het praktisch en direct bruikbaar voor scholen en culturele partners. Zo maken we TIJD!
Blijf bij de TIJD
Onderzoekslijn TIJD! loopt van 2026 tot 2028 en wordt samen met scholen, kunstprofessionals en onderzoekers uitgevoerd.
Ben jij benieuwd naar het verloop van deze onderzoekslijn? Meld je aan voor de UPDATE.
Zie je kansen voor samenwerking?
Stuur een bericht naar Carmen Huitema, sr. Adviseur cultuureducatie en -participatie.
