Wat er gebeurt als jongeren hun eigen verhaal vertellen: ‘Puur door je eigen ervaring kun je zoveel betekenen’
Navigatie
Wat als je jongeren niet vraagt wat ze willen leren, maar wat ze willen vertellen? Binnen het project Jongeren Over Mentaal Welzijn onderzochten vijf jongeren uit Hardenberg hoe mentale gezondheid beter bespreekbaar kan worden. Vanuit hun eigen ervaringen maakten ze een film voor andere jongeren en hulpverleners. Het proces leverde niet alleen een film op, maar liet ook zien wat er kan veranderen wanneer jongeren zelf bepalen welke boodschap ze willen overbrengen.
‘Alles wat ik bijdraag, staat in dienst van wat de meiden willen.’
‘Bij de start van het project maakte ik een grote fout. Ik begon met de vraag: “Nou meiden, wat willen jullie leren?” Filmmaker Fokke Baarssen blikt terug op zijn eerste ontmoeting met de jongeren. Hij had papier en stiften meegenomen om te bespreken wat ze tijdens het filmproces wilden leren. Maar de jongeren hadden een ander doel voor ogen. ‘Ze zaten hier helemaal niet op te wachten. Ze wilden hun verhaal delen en anderen helpen. Ze kwamen niet voor een cameraworkshop.’
De jongeren hadden al een filmpje gemaakt over mentale gezondheid. Ze wilden hun boodschap verder brengen en de video professioneler maken. Fokke besloot daarom zijn filmkennis in te zetten om hun ideeën uit te werken. De jongeren bedachten de inhoud en schreven hun scripts; hij hielp om hun verhalen in beeld te brengen. ‘Normaal maak ik echt mijn eigen werk. Nu was duidelijk: ik maak niet mijn eigen film. Alles wat ik bijdraag, staat in dienst van wat de meiden willen.’
De kracht van ergens voor gaan
Een creatief proces kost tijd. Het maken van de film duurde meer dan een jaar en vroeg veel van de jongeren: scripts schrijven, meerdere opnamedagen, scènes opnieuw spelen en samen keuzes maken. Soms was het vermoeiend en kostte het moeite om de motivatie vast te houden. Toch bleven ze doorgaan, omdat ze wisten waarvoor ze het deden.
Anne Dreke Deddens, projectleider van Jongeren Over, zag daarin een belangrijke les. ‘We beginnen niet met de vraag hoeveel tijd en motivatie jongeren hebben. We beginnen met: wat is jouw stem en wat wil je bereiken? Als je daarbij blijft aansluiten, merk je dat jongeren bereid zijn om zich in te zetten.’
Ze vroeg de jongeren of ze aan het project zouden zijn begonnen als ze vooraf hadden geweten hoeveel tijd het zou kosten. Hun antwoord was nee. Of ze het achteraf opnieuw zouden doen? Honderd procent. ‘Dat zegt iets over de manier waarop motivatie kan ontstaan. Je kunt niet verwachten dat jongeren zich vanzelf verbinden aan een traject omdat een professional het waardevol vindt. Maar als ze zelf iets willen veranderen en merken dat hun bijdrage ertoe doet, ontstaat er een andere vorm van betrokkenheid.’
‘Mama, I made it!’
Voor Lieke, een van de jongeren, was het filmproces ook persoonlijk spannend. Ze staat niet graag in de belangstelling en vond het moeilijk om voor de camera over een gevoelig onderwerp te vertellen. Toch besloot ze haar verhaal te delen. ‘Ik ben heel trots op mezelf. Als ik dit een jaar of twee geleden had moeten doen, had ik dat niet gedaan.’
Ook Maaike realiseerde zich wat ze met hun verhaal konden bereiken. Door haar eigen ervaring te delen, kan ze een hulpverlener iets meegeven, die op zijn beurt weer iets kan betekenen voor een andere jongere. Dat besef voelde als een persoonlijke overwinning. ‘Het voelde echt heel lekker. Het was echt zo’n “mama, I made it”-momentje. Ik kan nu iets betekenen voor een hulpverlener, en die kan daarmee ook weer impact hebben op een jongere. Puur door je eigen ervaring kun je zoveel betekenen voor iemand anders. Dat is wel heel bijzonder.’
Voor Anne Dreke laat dat zien wat kunst en cultuur kunnen betekenen als middel voor participatie. Jongeren krijgen niet alleen de gelegenheid om hun mening te geven, maar ook om die op hun eigen manier zichtbaar en hoorbaar te maken. Een film kan een andere ingang bieden dan een gesprek aan tafel, waar de taal en werkwijze van professionals vaak vanzelfsprekend de boventoon voeren.
Luisteren én begeleiden
Jongeren de ruimte geven betekent niet dat professionals alles loslaten. Het vraagt juist om een andere rol: luisteren naar wat jongeren willen, serieus nemen wat ze aandragen en vervolgens helpen om hun ideeën verder te brengen.
Fokke bracht zijn filmkennis mee. De jongerenwerkers hielpen de verbinding met de meiden te behouden en ondersteunden het proces. Iedereen droeg iets bij, zonder de boodschap van de jongeren over te nemen.
Voor Anne Dreke is die samenwerking essentieel. ‘Jongerenwerkers kennen de jongeren en weten wat er bij hen speelt; kunstenaars brengen hun eigen expertise en creatieve mogelijkheden mee. Wanneer die twee elkaar versterken, kunnen jongeren hun verhaal op een nieuwe manier vertellen en een publiek bereiken dat anders misschien niet naar hen zou luisteren.’
De moeite waard
Een creatief proces verloopt niet altijd soepel. Het vraagt tijd, inzet en doorzettingsvermogen. Je moet soms iets proberen wat spannend is, opnieuw beginnen of verdergaan terwijl je motivatie even minder groot is. Maar juist dat kan waardevol zijn: samen iets maken waar je achter staat en ontdekken dat je meer kunt dan je dacht.
Het filmproject, dat mede mogelijk werd gemaakt door FilmHub Oost, laat zien wat er kan gebeuren wanneer jongeren niet alleen worden gevraagd om mee te doen, maar ook de ruimte krijgen om richting te geven. De professional hoeft niet de antwoorden te hebben. Soms begint het met een vraag, gevolgd door de bereidheid om te luisteren en je aanpak aan te passen.
Want als je jongeren vraagt wat ze willen vertellen, in plaats van alleen wat ze willen leren, ontdek je misschien dat ze zelf al heel goed weten wat ze de wereld te vertellen hebben.
Over de film
In de film delen jongeren openhartig hun persoonlijke en soms kwetsbare ervaringen. Daarom kiezen we ervoor de film op dit moment niet openbaar op de website te delen, met respect voor hun privacy en wensen.
Wil je de film graag zien? Stuur dan een e-mail naar cultuureducatie@rijnbrink.nl